Małe schody wejściowe i ganki rzadko pojawiają się w projektach budowlanych jako osobna pozycja wymagająca dokumentacji geotechnicznej. W praktyce są często dobudowywane po zakończeniu budowy głównego budynku i fundamentowane bez zachowania zasad określonych w normach budowlanych. Skutkiem tego jest ich szybka degradacja — szczególnie widoczna w rejonach o gruntach gliniastych i dużej zmienności temperatur.

Czego dotyczy norma PN-81/B-03020

Norma PN-81/B-03020 Grunty budowlane — Posadowienie bezpośrednie budowli — Obliczenia statyczne i projektowanie jest podstawowym dokumentem regulującym wymagania dotyczące fundamentowania w Polsce. Choć pochodzi z 1981 roku i była wielokrotnie aktualizowana, jej postanowienia w zakresie głębokości posadowienia pozostają obowiązującym punktem odniesienia.

Norma ta określa minimalne głębokości posadowienia w zależności od:

  • Lokalnej głębokości przemarzania gruntu (mapę stref zawiera załącznik do normy).
  • Rodzaju gruntu pod fundamentem — grunty niespoiste (przepuszczalne) są mniej podatne na pęcznienie niż spoiste.
  • Warunków wodnych — poziom wód gruntowych i ryzyko kapilarnego podciągania wody.
Betonowa stopa fundamentowa pod słupek — widok podczas budowy
Przykład betonowej stopy fundamentowej pod słupek lub schody — rozwiązanie pozwalające umieścić podstawę poniżej strefy przemarzania przy minimalnym wykopie. Źródło: Wikimedia Commons / CC BY-SA

Zastosowanie normy do schodów wejściowych

Schody wejściowe jako budowla o małym ciężarze i niewielkiej powierzchni fundamentu są szczególnie podatne na działanie sił wyporu mrozowego. Ciężar konstrukcji nie jest w stanie przeciwdziałać sile unoszenia, która — w gruncie gliniastym — może wynosić kilkaset kilogramów na metr kwadratowy powierzchni fundamentu.

Z punktu widzenia normy, fundament schodów powinien:

  • Być posadowiony co najmniej 20 cm poniżej lokalnej głębokości przemarzania.
  • Opierać się na gruncie nośnym, niepodatnym na osiadanie i pęcznienie.
  • Być odizolowany od bezpośredniego kontaktu z gruntem spoistym w strefie przemarzania.

Uwaga dotycząca przepisów

Przepisy prawa budowlanego w Polsce nie wymagają uzyskania pozwolenia na budowę dla schodów zewnętrznych o powierzchni zabudowy do 35 m² (art. 30 Prawa budowlanego — zgłoszenie). Dotyczy to jednak wyłącznie kwestii formalnych — prawidłowe wykonanie techniczne powinno i tak odpowiadać wymogom normowym.

Rozwiązania fundamentowe dla małych schodów

Ława betonowa — klasyczne rozwiązanie

Ława żelbetowa lub betonowa wykonana w ciągłym wykopie poniżej strefy przemarzania to rozwiązanie o sprawdzonej trwałości. Wymaga jednak wykopów głębokości 1,0–1,4 m, co przy małej budowli generuje istotny nakład robót ziemnych.

Żelbetowy fundament pod nową klatkę schodową — widok podczas betonowania
Żelbetowy fundament pod klatkę schodową — zbrojenie i szalunek przed betonowaniem. Dla małych schodów wejściowych stosuje się analogiczną zasadę na mniejszą skalę. Źródło: Wikimedia Commons / CC BY-SA

Poduszka z kruszywa gruboziarnistego

Alternatywą coraz częściej stosowaną w budownictwie jednorodzinnym jest fundament na poduszce z żwiru lub kruszywa łamanego frakcji 16–63 mm. Kruszywo gruboziarniste:

  • Nie wykazuje kapilarności — woda nie podciąga się przez nie ku frontowi mrozowemu.
  • Przepuszcza wodę, nie dopuszczając do jej gromadzenia pod fundamentem.
  • Łatwo się zagęszcza mechanicznie, dając stabilną podstawę.

Grubość poduszki powinna wynosić co najmniej 40 cm, a w rejonach z gruntem silnie spoistym — 60–80 cm. Pod poduszką należy ułożyć geowłókninę separacyjną zapobiegającą mieszaniu się kruszywa z gruntem rodzimym.

Pale i stopy betonowe

Przy głębokiej strefie przemarzania lub bardzo słabym gruncie rodzimym stosuje się pale wiercone lub stopy betonowe. Schody opierają się wówczas na słupkach metalowych lub żelbetowych połączonych z palami poniżej strefy przemarzania. To rozwiązanie jest droższe, ale eliminuje całkowicie kontakt konstrukcji z gruntem powierzchniowym.

Izolacja termiczna jako dodatkowe zabezpieczenie

W Skandynawii i Finlandii powszechnie stosuje się poziome płyty z polistyrenu ekstrudowanego (XPS) układane na głębokości 30–50 cm wokół fundamentu. Izolacja termiczna zmniejsza zasięg przemarzania pod budowlą, co pozwala niekiedy płycej posadowić fundament bez ryzyka pęcznienia.

W Polsce ta technika nie jest jeszcze powszechna, ale w projektach indywidualnych jest stosowana na obszarach o szczególnie niekorzystnych warunkach gruntowych. Wytyczne dotyczące projektowania z wykorzystaniem izolacji przeciwmrozowych zawiera norma szwedzka SS 13 72 43 oraz materiały techniczne producentów płyt XPS.

Połączenie schodów z budynkiem a ruch różnicowy

Niezależnie od zastosowanego rozwiązania fundamentowego, schody wejściowe nie powinny być sztywno połączone z fundamentem budynku głównego. Budynek posadowiony głęboko i schody posadowione płycej poruszają się niezależnie pod wpływem zmian temperatury i wilgotności gruntu. Sztywne połączenie prowadzi do pęknięć — zarówno w schodach, jak i w ścianie budynku przy wejściu.

Prawidłowe rozwiązanie to szczelina dylatacyjna o szerokości 15–25 mm wypełniona elastyczną masą uszczelniającą odporną na mróz. Szczelina powinna być kontrolowana co kilka lat i w razie potrzeby uzupełniana.

Więcej o praktycznych metodach ochrony schodów przed mrozem w artykule Jak chronić małe schody wejściowe przed zniszczeniem przez mróz.